گزارشگران بدون مرز در گزارش خود گفته شده است در سال گذشته (سال ۲۰۰۷) دستکم ۸۶ روزنامهنگار در ۲۱ کشور جهان به هنگام کار و یا بهخاطر کارشان بهعنوان روزنامهنگار جان خود را از دست دادهاند. در همینسال، ۶۷ روزنامهنگار در ۱۵ کشور ربوده شده و بیش از ۸۸۷ نفر نیز بازداشت شدهاند که جرمشان تنها فعالیت روزنامهنگاری بوده است. گزارشگران بدون مرز نوشته است: سال ٢٠٠٧، سالی پرخشونت در همهی زمینهها بود. اول بهخاطر شمار بالای روزنامهنگاران جانباخته و دوم، بهدلیل تصمیمهای سختگیرانه برخی دولتها در قبال آزادی بیان. سازمان گزارشگران بدون مرز میگوید، شمار کشورهای خطرناک برای کارکنان رسانهها در جهان بیشتر شدهاند. پس از پنج سال عراق همچنان کشور خطرناک برای روزنامهگاران است. تقریبا هر هفته یک گزارشگر عراقی عامدانه به قتل رسیده و یا قربانی حملهای انتحاری شده است. در تنشهای داخلی در سومالی و مناطق فلسطینی، خبرنگاران داخلی و خارجی از هر طرف متهم به “جاسوسی” برای رقیب میشوند. در سریلانکا روزنامهنگاران در معرض ضربات از سوی ببرهای تامیل، ارتش سریلانکا و شبه نظامیان تحت کنترل آن هستند. در افغانستان کشتی روزنامهنگاران به گل نشسته است و کسانی که در منطقه قبایلی این کشو فعالاند در ناامنی دائم بسر میبرند. در ناآرامیهای چاد و نیجر، گزارشگرانی که قصدشان نشان دادن واقعیات اسفبار این مناطق است در معرض انتقامگیری قرار دارند. گزارش سالانهی گزارشگران بدون مرز، یک بخش تفصیلی نیز راجع به وضعیت رسانهها و فعالیت روزنامهنگاران در ایران دارد. گزارشگران بدون مرز مینویسد: «رهبران ایران در سال گذشته نیز متهم کردن مطبوعات مستقل وغیر وابسته به نظام را به “وابستگی” به امریکا و یا اروپا متوقف نکردند. این پروندهسازی که امری منحصر به روزنامهنگاران هم نیست، در خدمت محکوم کردن روزنامهنگاران به زندان در دادگاههای ناعادلانه و فرمایشیست.»
محمود احمدی نژاد در کنفرانس مطبوعاتی شهر نیویورک که به دعوت کلوپ پرس آمریکا انجام شد مردم ایران را آزاد ترین مردم دنیا نامید. روزنامه نگاران ایران بیانیه داده و شکایت کردهاند که منابع تذکرها و توصیه ها به مدیران مسئول روزنامه ها از یکی دو نهاد پیشین فراتر رفته و موضوع های حساس و خطوط قرمز هم بیش از پیش شدهاند. سازمان گزارشگران بدون مرز در آخرین بیانیه خود، خطاب به رییس جمهور ایران واقعیتهای موجود در زمینه آزادی بیان و نشریات را بر شمرده و گفته های وی را با چالش کشیده است. بیانیه به رییس جمهور ایران یادآوری میکند که از آخرین سفر ایشان به آمریکا تا امروز، دستکم ۷۳ روزنامه نگار در ایران بازداشت و بیش از ۲۰ رسانه توقیف شده اند. ایران بزرگترین زندان روزنامه نگاران در خاورمیانه است و هم اینک، ده روزنامه نگار از جمله دو روزنامه نگار کرد در بند هستند. بیانیه سازمان گزارشگران بدون مرز به سانسور و خودسانسوری قویا حاکم بر مطبوعات ایران اشاره میکند. اینکه هرچند کنترل مطبوعات پیش از انتشار آنها وجود ندارد اما مرزهای ممنوعهای وجود دارند که قدم گذاشتن با آنها برای هر دست به قلمی برابرست با تعطیلی نشریه، دستگیری یا بیکاری روزنامه نگار.
قانون اساسی ِ افغانستان، آزادی مطبوعات را میپذیرد، اما در این قانون هم اضافه می شود که هیچ قانونی نباید با قوانین اسلام در تضاد قرار گیرد. و در چنین شرایطی موافقان آزادی مطبوعات و بنیادگرایان سعی می کنند با تفسیرهای خود، راه را برای قدرت نمایی هموار سازند و حمله به خبرنگاران، شش سال پس از سرنگونی طالبان، هنوز یکی از معضلات همه روزهی افغانستان گشته است و موضوع هایی که می توانند به خطر مرگ ِ خبرنگاران بیانجامند، شمارشان همه روزه افزایش می یابد. بیش از شش سال از سرنگونی طالبان می گذرد. در این سالها به تدریج خبرنگاران بیشتری سعی در خودسانسوری می کنند. آنها می ترسند که با منتشر کردن اخباری که مورد علاقهی بعضی قدرتمندان موافق یا مخالف دولت نیست، دستگیر شوند و جانشان به خطر افتد. فشار مراجع دولتی، دینی، امنیتی و جنگ سالاران منطقه بر خبرنگاران در این کشور فقیر و جنگ زده همچنان اوج می گیرد. این در حالی ست که همهی بخش های قدرت در این کشور سعی می کنند تا خبرنگاران را به سوی خود جلب کنند و در صورتی که خبرنگاری با آنان کنار نیاید و دیدگاه آنان را نپذیرد، به دشمن آنان تبدیل می شود و جانش به خطر می افتد. مجاهد کاکار (رییس بخش خبر ِ فرستندهی تلویزیونی طلوع) در این مورد می گوید: «بله ، بله. این بلایی ست که به سر همهی خبرنگارهایی می آید، که می خواهند آزادانه کار کنند. ما از طرف دولت تهدید می شویم، از طرف طالبان تهدید میشویم و از طرف جنگ سالاران هم تهدید می شویم.» پرویز کامبخش، این جوان دانشجوی رشتهی خبرنگاری مقالهای از اینترنت چاپ و در میان دانشجویان دانشگاه پخش کرد. در این مقاله نوشته شده بود که بنیادگرایان اسلامی قران را به اشتباه تفسیر می کنند، تا از این راه فشار بر زنان را در اجتماع افزایش دهند. کامبخش می خواست تا با این مقاله بحث در مورد مسئلهی زنان را به راه اندازد و نظرش را بازگوید. اما در روز ۲۲ ژانویه سال جاری میلادی، قبل از بحث و تبادل نظر دستگیر شد و به جرم اهانت به مقدسات و مخالفت با قران، بدون حضور وکیل مدافع، در دادگاهی مذهبی به اعدام محکوم شد و سخنگوی دادگاهی در بلخ، در شمال افغانستان ، حکم اعدام سید پرویز کامبخش را خواند. حامد کرزای (رییس جمهور افغانستان) که در سالهای ابتدای کارش، پشتیبانی خود را از خبرنگاران محبوس اعلام می کرد، در این مورد نظری نداد و فقط امیدواری اش را بر صحت نظر دادگاه ابراز کرد: «قوه قضایی در این مورد تحقیق خواهد کرد و راهی درست خواهد پیمود.» پرویز کامبخش اکنون در زندان به سر می برد. قرار است پرونده او در کابل هم بررسی شود. کی و در چه دادگاهی؟ هنوز مشخص نیست.
بهمن نيرومند (نويسنده و روزنامه نگار ايرانى مقيم آلمان) در برنامه دويچه وله با اشاره به روند شكلگيرى سانسور در ايران بويژه پس از انقلاب، زمينه هاى قانونى شدن اين پديده را بررسى كرد.
او با انتقاد از كشورهاى غربى گفت متاسفانه بسيارى از كشورهاى غربى با عبور از مرزهاى خود حقوق بشر را نيز فراموش مى كنند. وى ضمن تمايز اساسى ميان كشورهاى غربى و كشورهايى نظير ايران وچين كه در آنها سانسور حكم مى راند، به جبنه هايى از كاررسانه هاى عمومى در غرب اشاره داشت كه استقلال واقعى مطبوعات و رسانه هاى الكترونيكى را نيز زير سوال مى برند. او با اشاره به نمونه جنگ عراق از نقش انحرافى و تبليغى مطبوعات غربى براى آماده سازى ذهنيت مردم سخن گفت و به وجود علايق و منافع در رسانه غربى كه آنها را از خبررسانى مستقل باز مى دارند، اشاره كرد. وى كار دويچه وله را نيز از اين قاعده مستثنا ندانست و سياست هاى عمومى آن را در جهت حفظ منافع آلمان قلمداد كرد. اين سخنان نيرومند با واكنش “گرامش” روبرو شد كه بر استقلال دويچه وله از سياست هاى دولت آلمان تاكيد داشت. نيرومند نيز در پاسخ ضمن قبول اين استقلال، به شيوه هاى ديگرى اشاره كرد كه شامل خود سانسورى، حفظ منافع گروه ها و نهادهاى اقتصادى و سياسى مىشد. به نظر نيرومند همه اين مسايل بر نحوه گزارش و خبررسانى مستقل تاثيرات منفى برجاى مى گذارد. نيرومند در ادامه سخنان خود ضمن تمجيد ازبخش فارسى دويچه وله گفت اين بخش در مقايسه با سال ها گذشته تغيير اساسى كرده و به موضوعاتى مى پردازد كه براى شنوندگان ايرانى نيز جالب است و خواستار پرداختن بيشتر به موضوعاتى مربوط به ايران در اين بخش شد. نيرومند در زمينه كار رسانه ها بيان داشت: «به نظر من رسانه هايى نظير مطبوعات و راديوها ، بايد در كار خود استقلال معينى در قبال دولت ها داشته باشند. اين امر بايد براى مردم نيز آشكار باشد. مواضع رسانه نبايد با مواضع دولت يكسان باشد. دستيابى به اين امر موجب خشنودى است.»
وجود آزادی مطبوعات در اتحادیه اروپا یک واقعیت است. سانسور رسمی وجود ندارد. با این حال نگرانیهایی وجود دارد: در فرانسه روزنامهنگاران به هنگام پوشش خبری رویدادهای حومهی شهرها، در معرض تهدید فیزیکی قرار میگیرند. طی دوسال ونیم اخیر دهها عکاس، فیلمبردار و گزارشگر فرانسوی مورد تعرض قرار گرفتهاند. در ایتالیا روزنامهنگاران از سوی مافیا تهدید میشوند. دهها روزنامهنگار ایتالیایی، به گفتهی گزارشگران بدون مرز، در پیتهدید باندهای جنایتکار، تحت حفاظت پلیس کار و زندگی میکنند. همهی روزنامهنگارانی که در بارهی فعالیتهای مافیا کار میکنند هر کدام به نوعی تهدید شدهاند. در اسپانیا و در ایالت باسک سالهاست که روزنامهنگاران از سوی سازمان اتا (ETA) تهدید میشوند و در مواردی نیز به قتل رسیدهاند. در ایرلند شمالی نیز گروههای افراطی هوادار اتحاد با بریتانیا روزنامهنگاران را تهدید به قتل میکنند. در دانمارک اسلامگرایان ترور کورت وسترگارد، یکی از کاریکاتوریستهای روزنامهی یولاند پوستن را طراحی کرده بودند که ناکام ماند. خشونت علیه روزنامهنگاران در کشورهای سوئد، بلغارستان، رومانی، مجارستان، جمهوری چک و قبرس دیده شدهاند.
در آلمان نیز لحن اعتراضها نسبت به محدودیتهای روزافزون در برابر آزادی فعالیت روزنامهگاران روزبهروز بلندتر میشود. میشائیل کونکن Michael Konken (رییس اتحادیهی روزنامهنگاران آلمان) روز ۲ مه، در مراسمی بهمناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات در برلین، نسبت به تضعیف آزادی مطبوعات در آلمان هشدار داد و گفت: نه تنها زندگی و یا آزادی روزنامهنگاران، بلکه تحقیق آزادانه و گزارشگری نیز در آلمان در معرض تهدید قرار گرفته است. در آلمان زیر لوای مبارزه با ترور، اصول حفاظت از اطلاعات شخصی و حفظ اسرار تحریریهها بهطور فزاینده با محدودیت مواجه میشوند. برای اینکه آزادی مطبوعات تنها بر روی کاغذ نماند باید ضبط و نگهداری اطلاعات شخصی متوقف گردد و روزنامهنگاران از تفتیش آنلاین و کنترلهای امنیتی در امان باشند.» مدیر عامل اتحادیهی ناشران مجلات آلمان میگوید: «اگر امنیت در این باشد که روزنامهنگاران، پزشکان و وکلا، که به اسرار خصوصی مردم دسترسی دارند، در معرض تفتیش و کنترلهای امنیتی قرار گیرند، آنگاه دولت حقوقی دموکراتیک در معرض خطر قرار خواهد گرفت.» هایدهماری ویچورک-سول (وزیر توسعه آلمان) نیز خواستار آن شد که به تعرض دولتی و اعمال محدودیت علیه روزنامهنگاران پایان داده شود.
گزارشگران بدون مرز میگوید: دشمنان آزادی مطبوعات، از قدرت خود برای زندانی و شکنجه کردن، ربودن و یا حتا قتل روزنامهنگاران استفاده میکنند. عموما موقعیت و مقام آنها (رئیس جمهور، نخستوزیر، وزیر، شاه، ولی فقیه و…) عاملی برای مصون ماندنشان از مجازات است و معمولا برای مسئولیتی که در نقض حقوق بشر دارند، هیچگاه محاکمه نمیشوند. به گفتهی گزارشگران بدون مرز، امسال به فهرست “دشمنان آزادی مطبوعات” ده تن دیگر اضافه شدهاند.
در وبلاگ فهم قدرت و فهم اقتصاد چند نقد و نوشته در این مورد موجود است.
