عکس دستهجمعی رهبران ۸ کشور بزرگ صنعتی جهان در اجلاس ژاپن
در آستانهی برگزاری نشست سران گروه هشت در ژاپن، انجمنهای زیستمحیطی و سازمانهای امداد از رهبران کشورهای صنعتی خواستند تا اقدامات مشخصی برای حل بحران مواد غذایی در جهان و در مقابله با خطرات تغییرات جوی انجام دهند. مکان همایش گروه هشت یک هتل لوکس در جزیره ی هوکایدو، در شمال ژاپن است. طبیعت زیبا و رویایی اطراف هتل در تضاد است با موضوعهای مطروحه در همایش: گرانشدن خواربار و ارزاق عمومی، گرانی نفت، مشکلات آفریقا و… کارشناسان تردید دارند که این همایش بتواند جلوی بالارفتن بی رویه قیمت نفت را بگیرد. چهار سال است که این همایش همه ساله به این موضوع می پردازد و نمایندگان کشورها راهکارهایی برای کاهش قیمت نفت ارایه میدهند، اما نه تنها قیمت نفت پایین نیامده، بلکه افزایش یافته است. گروه هشت با معضل بالارفتن سرسامآور قیمت خواربار و ارزاق عمومی نیز مواجه است. قیمتهایی که هنوز برای مردم کشورهای صنعتی قابل تحمل است، اما مردم کشورهای فقیرتر جهان را به شدت تهدید میکنند. از دلایل مهم این معضل، یکی سوبسید بی رویهای است که کشورهای صنعتی در اختیار کشاورزان خود قرار میدهند و یکی دیگر، کمبود کمکهای عمرانی به کشورهای در حال توسعه است.
نیکلا سارکوزی (رییسجمهوری فرانسه) نشست سران گروه هشت را به صورت کنونی زیر پرسش برد. به گفتهی وی، این عاقلانه نیست که هفت کشور صنعتی به اضافهی روسیه، بدون کشورهای در حال گذار مانند چین و هند گردهمآیند. سارکوزی افزود که شایسته نیست کسی بخواهد مشکلات عظیم جهان را بدون این دو کشور حل کند. آنگلا مرکل (صدراعظم آلمان) نیز در آستانهی برگزاری نشست یادشده از کشورهای صنعتی خواست تعهدات روشنی برای حفاظت از محیط زیست برعهده گیرند. به گفتهی مرکل، کشورهای اروپایی در این زمینه مسوولیت بزرگی بر دوش دارند. مرکل گفت: امیدوارم بتوانیم تا نیمهی این سده، تولید گاز کربنیک را پنجاه درصد کاهش دهیم. به موازات آن، گوردون براون (نخستوزیر بریتانیا) نیز گفت که هشت کشور صنعتی جهان علیرغم وضع نامناسب اقتصادی جهان، نباید تلاشهای خود را علیه تغییرات جوی و فقر کاهش دهند. براون به روزنامهی بریتانیایی «گاردین» گفت: «بحران کنونی اقتصاد جهان، یعنی اینکه ما باید بر تلاشهای خود بیفزاییم.»
بان کی مون (دبیرکل سازمان ملل) دربارهی تغییرات جوی و گرمایش زمین اظهار امیدواری کرد که ایالات متحده مسوولیت بیشتری بپذیرد. در بیانیهای که سران گروه ۸ در مورد کاهش دی اکسید کربن (Co2) منتشر کردند، تاکید شده است که خواست سازمان ملل این بوده که تا سال ۲۰۵۰، تولید گاز دی اکسید کربن “حداقل ۵۰ درصد” کاهش یابد. گروه ۸ در نشست سال گذشتهی خود (در هالیگندام آلمان) با وجود مخالفتهای اولیه ایالات متحده تصمیم گرفت که کاهش ۵۰درصدی دی اکسید کربن را به طور جدی مورد مطالعه قرار دهد. کارشناسان معتقدند که توافق گروه ۸ بیانگر آن است که ایالات متحده نیز این واقعیت را پذیرفته است که روند فعلی تولید گازهای گلخانهای در درازمدت، کرهی زمین را به خطر میاندازد.
تنها چیزی که امیدوارکننده است، این است که نماینده رو به بازنشستگی جی ۸ (یعنی جورج دبلیو بوش) در این سفر مجبور شد دست از مقاومت در برابر اهداف طرفداران حفاظت از جو زمین بردارد. البته در بحثهای محیطزیستی در تویاکو، جورج بوش (رییس جمهور ایالات متحده) در ابتدا اصرار داشت که گروه ۸ بدون الزام چین و هندوستان به کاهش گازهای گلخانهای، چنین تصمیمی را نگیرد. در مقابل، خوزه مانوئل باروسو (رییس کمیسیون اتحادیه اروپا) تاکید میکرد که گروه ۸ باید از افتادن به این “دایرهی شیطانی” پرهیز کند و نخستین گام را بردارد. بان کی مون (دبیرکل سازمان ملل) از سرعت اقدامات دولتها برای کاهش گرمایش زمین راضی نیست. وی هشدار داد که گرمایش زمین بیش از پیش مانع رسیدن به “اهداف هزارهی” سازمان ملل برای ریشهکن کردن فقر و گرسنگی میشود. سازمان ملل در “اهداف هزارهی” خود قید کرده است که تا سال ۲۰۱۵ باید فقر و گرسنگی در جهان به میزان ۵۰ درصد کاهش یابند.
در پی بالارفتن قیمت نفت، به نظر میرسد که کشورهای عضو گروه ۸ بیش از پیش به استفاده از انرژی هستهای تمایل نشان میدهند. دولت ائتلافی آلمان با انرژی هستهای مخالف است و قصد دارد، درازمدت (حداکثر تا سال ۲۰۲۲) همهی نیروگاههای هستهای خود را تعطیل کند و به انرژیهای آلترناتیو روبیاورد. اما کشورهای دیگر (بهویژه ایالات متحده) از برنامههای آلمان در زمینه انرژی ناراضی هستند.
جورج بوش (رییس جمهور آمریکا) گفته بود که قصد دارد در نشست تویاکو برای انرژی هستهای تبلیغ کند. او در آستانهی نشست از “زیباییهای انرژی هستهای” سخن راند و اینکه «این انرژی تجدیدپذیر، بدون گازهای گلخانهای تولید میشود». باروسو (رییس کمیسیون اتحادیه اروپا) نیز به صدراعظم آلمان یادآوری کرد که «انرژی هستهای به عنوان یک راهحل موقتی برای کمکردن وابستگی به نفت و گاز» اهمیت دارد. در بیانیهی گروه ۸ آنچنان که انتظار میرفت، استفاده از انرژی هستهای برای جلوگیری از تغییرات جوی نقشی اساسی بازی نمیکند. گروه ۸ تصمیم گرفت که در یک نشست جداگانه، نمایندگان کشورهای عضو گروه ۸ در رابطه با بهرهوری بهتر از موادسوختی و ایجاد تکنولوژیهای جدید به شور بنشینند.
در آلمان به این نتیجه رسیدهاند که ضررهای انرژی هستهای از منافع آن بیشتر است. علت اصلی این موضع، صوانح اتمیای است که تا کنون تشعشعات رادیواکتیو خطرزایی به جا گذاشتهاند؛ بهویژه حادثه چرنوبیل. مخالفان انرژی هستهای بر این نکته تاکید میکنند که نیروگاهها چه به هنگام فعالیت عادی و چه دراثر اختلالات و انفجارها، تشعشعات رادیواکتیوی پخش و نشر میکنند که سرطانزا هستند و بر سامانه ژنتیکی انسانها اثرات مخربی بر جا میگذارند! به گفتهی مخالفان، تشعشات زبالههای هستهای تا میلیونها سال باقی میمانند و پیامدهایی خطرناک برای طبیعت و نسلهای متوالی انسانها دارند!
آخیم اشتاینر (مسوول برنامههای زیستمحیطی سازمان ملل متحد) انرژی هستهای را هم جایگزین مناسبی برای منابع فسیلی نمیداند. به اعتقاد وی، برای برطرف کردن مشکل گرمایش زمین، ۲، ۳ یا حتی ۴ هزار نیروگاه هستهای جدید باید ساخته شود. علاوه بر اینها، همه کشورها تکنولوژی اتمی ندارند. از توان هستهای میتوان برای اهداف غیر صلحآمیز هم استفاده کرد. وانگهی در ۴۰۰ نیروگاه هستهای موجود که در ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته ساخته شدهاند هم، هر روز حادثهای به وقوع میپیوندد که امنیت این نیروگاهها را زیر سووال میبرد.
روزنامه ”نویه روهر–نویه راین“ (چاپ آلمان در ۷ ژوئیه) درباره نشست سران گروه هشت کشور صنعتى جهان مىنویسد: «در گذشته سران گروه هشت اغلب به بحثهاى مهمى پرداختهاند اما تصمیمات کمارزشى اتخاذ کردهاند. آنها وعدههاى بزرگ و گستردهاى را به جهانیان نوید دادهاند، اما پس از چندى این وعدهها را قاطعانه فراموش کردهاند. بهطور مثال برآوردهاى همیشه مثبت از سیاست توسعه و همیارى در قبال کشورهاى دیگر یکى از این موارد است. تاکنون گروه هشت به تنهایى خواهان تعیین موضوعات جهانى بوده است، بازپس گیرى این حق از آنان ناگوار نخواهد بود. بهویژه که این هشت کشور بزرگ صنعتى رابطه بسیار مطلوبى با دیگر کشورهاى جهان نیز ندارند. این هشت کشور موفق، با قدرتهاى در حال رشد در اروپاى شرقى، آسیاى مرکزى، آمریکاى لاتین، خاور نزدیک و آسیاى جنوب شرقى رفتار مناسبى ندارند و آنان را تاحدود زیادى به ساز خود مىرقصانند. گروه هشت، همانند اتحادیه اروپا، باید گسترش یابد. بحران مواد غذایى آنان را مجبور مىسازد که از این طریق به اقداماتشان اعتبار بیشترى بخشند.»
روزنامه ”کوریر دلا سرا“ (چاپ ایتالیا در ۷ ژوئیه) نیز به ضرورت گسترش گروه ۸ اشاره میکند: «آیا باید دست به انحلال کلوب هشت کشور صنعتى زد؟ طرح این مطلب ممنوع نیست، گرچه در این پرسش بحث بر سر گسترش گروه هشت نیزنهفته است. نیکلا سارکوزى، رییس جمهور فرانسه، نخستین کسى خواهد بود که به بحث اساسى پیرامون هشت کشور صنعتى و به اصطلاح مهم جهان دامن خواهد زد. او پیشنهاد خواهد کرد که چین، هند، آفریقاى جنوبى، برزیل و مکزیک در دور اول به جمع این کلوب افزوده شوند. گردون براون، نخست وزیر انگلستان نیز از ایده گروه سیزده کشور پیشتیبانى خواهد کرد. اما ژاپن با هرگونه گسترش این گروه مخالف است، زیرا هراس از این دارد که باعضویت دو غول آسیایى دراین گروه، نقش بینالمللى ژاپن کاهش یابد. آیا گروه سیزده کشور و یا با ورود اندونزى، کره جنوبى و استرالیا گروه شانزده کشور مى واند راه حلى براى آینده جهان باشد؟»
روزنامه ”سود وست“ (چاپ فرانسه در ۷ ژوئیه) درباره مشکلات موجود جهانى و توانایىهاى گروه هشت کشور صنعتى مىنویسد: «کره خاکى هراسان است. سرمایهدارى امروزه قطبهاى فراوانى یافته و گروه هشت نیز فرسوده گشته است. کلوب قدرتهاى اقتصادى دنیا قادر به جوابگویى به خواستهاى دوره کنونى نیست. روند جهانى شدن تعداد نقش آفرینان جهانى را افزایش داده و هدایت جهان را نیز ناممکن ساخته است. حتا در زمان حاضر ایده واگذارى هدایت جهان به چنین هییتى بکلى منتفى به نظر مىرسد. استیصال گروه هشت در رابطه با بهاى فزاینده نفت خام، بحران مواد غذایى و گرمایش زمین نشان از بى عملى این گروه دارد. همانند صندوق بینالمللى پول و بانک جهانى، گروه هشت کشور صنعتى نیز باید سریعاً فعالیتهاى خود را زیر سوال برد.»
روزنامه محافظه كار ”فيگارو“ (چاپ فرانسه در 9 ژوئیه): «كشورهاى قدرتمند جهان پاسخى قانع كننده براى انفجار بهاى نفت، قيمت فزاينده مواد غذايى، بحران مالى و سرانجام گرمايش زمين ارائه ندادند. علاوه بر اين موضوعات، اجلاس سران گروه هشت درباره تهديدات اتمى ايران نيز استيصال مهمترين كشورهاى صنعتى جهان را به نمايش نهاد. گروه هشت در گذشته اى نه چندان دور قادر به تحميل ديدگاه هاى خود به جهان بود، اما طرح گروه هشت منطبق بر چهارچوب مناسبى براى حل مشكلات امروز جهان نيست. اين مجمع شبيه به كلوب ثروتمندانى است كه در مقابل كشورهاى رو به رشد جهان از نفس افتاده است. پيش از آنكه گروه هشت كشور به كلى مشروعيت خود را از دست دهد، بايد در آينده كشورهايى نظير چين، هند، برزيل، مكزيك و افريقاى جنوبى را به جمع خود به پذيرد.»
روزنامه ”ايندپندنت“ (چاپ انگليس در 9 ژوئیه): «در زمينه حفاظت از شرايط اقليمى هيچ هدف ميان مدت و يا توافق لازم الاجرايى وجود ندارد. رهبران هشت كشور صنعتى به دلخواه خود در اجلاس اخيرشان مى توانند اهداف بلند مدت فراوانى را مقرر كنند، اما به هيچوجه امكانات واقعى براى دستيابى به آن را در اختيار ندارند. تمام اسناد و قرارهاى اجلاس سران هشت كشور فاقد ارزش است. مسلماً همه كشورهاى جهان بايد پيرامون كاهش گاز دى اكسيد كربن به توافق رسند، زيرا كه پيامد تغييرات جوى در سراسر جهان محسوس خواهد بود. اما اگر كشورهاى غنى براى حل اين مسئله اقدام نكنند و هدايت آن را به دست نگيرند، فاجعه تغييرات آب وهوايى اجتناب ناپذير خواهد بود. گروه هشت كشور در ژاپن به گونه تكان دهنده نبود مديريت و رهبرى را به نمايش گذاشت.»
اعتراض گروههای مخالف گروه هشت
از سوی دیگر، هزاران نفر از مخالفان نشست گروه هشت، روز شنبه در شمال ژاپن دست به تظاهرات زدند و علیه فقر و جنگ شعار دادند. به گزارش رسانههای محلی ژاپن، هزاران نفر و از جمله فعالان سازمانهای غیردولتی در پارکی در شهر ساپورو گردآمدند. شعار آنان این بود که سران کشورهای گروه هشت، در مسوولیتی که برعهده دارند کوتاهی کردهاند.
گروه ۸ (آلمان، ایالات متحده، ایتالیا، بریتانیا، روسیه، ژاپن، فرانسه و کانادا) در ۳ سال گذشته برنامهها و بودجههای کلان برای ریشهکن کردن فقر در آفریقا در نظر گرفته بودند. در نشست سال گذشته در هایلیگندام آلمان تصویب شد که بیش از ۶۰ میلیارد دلار برای مبارزه با ایدز، مالاریا و سل در آفریقا هزینه شود. اما به گزارش سازمان داتا (DATA) تا کنون تنها ۱۴ درصد از این وعدهها به مرحلهی عمل رسیده است! بر اساس گزارش سازمان همکاری و توسعه (OECD)، کمکهای عمرانی کشورهای صنعتی نه تنها افزایش نیافته بلکه در سال ۲۰۰۷ کاهش نیز یافته است! سازمان آتاک (ATTAC) معتقد است که در نشستهای سالانهی گروه ۸، بیش از هرچیز «وعدههای کلان، مراسم باشکوه و خودروهای باعظمت» به چشم میخورد و «تنها چیزکوچک، عمل به وعدههاست.» سازمان اوکسفام (OXFAM) هشدار میدهد: «سیاست استفاده از محصولات کشاورزی به جای سوخت در کشورهای صنعتی، نقش مهمی در کمبود مواد غذایی در جهان بازی میکند. در حالی که تهیدستان جهان گرسنگی میکشند، ثروتمندان اجازه ندارند از مواد غذایی برای سوخت استفاده کنند».
به گزارش رسانههای بریتانیایی، طبق تحقیقات بانک جهانی، تولید انبوه سوخت زیستی (بیولوژیک)، در افزایش بهای مواد غذایی در جهان نقش عمدهای دارد. بانک جهانی به دلیل گسترش سوخت بیو از ایالات متحده و اتحادیه اروپا انتقاد کرده است و آنها را در رابطه با انفجار قیمتها، مقصر اصلی شمرده است. منتقدان سوخت بیو پیشتر به این نتیجه رسیده بودند که با غلهای که برای تولید یک باک سوخت اتانول به کار میرود، میتوان نیاز غذایی یک سال یک انسان را تامین کرد.
صندوق جهانی حفاظت از طبیعت (World Wide Fund For Nature) معتقد است که توافق سران گروه ۸، برای جلوگیری از فجایع طبیعی کافی نیست. به گفتهی این سازمان، برای این منظور باید تا سال ۲۰۵۰ میزان دی اکسید کربن تا ۸۰ درصد کاهش یابد. سازمان صلح سبز (Green Peace) هم از اقدامات سران کشورهای صنعتی ابراز ناخرسندی کرد. این سازمان تاکید میکند که در حالی که جهان در معرض خطرهای جدی قرار دارد، سران گروه ۸ “به جای عمل، حرفهای زیبا ارایه میکنند“. سازمان اوکسفام (Oxfam) نیز معتقد است: «با روند کنونی، جهان در سال ۲۰۵۰ نیمپز شده است و رهبران گروه ۸ نیز مدتهاست که فراموش شدهاند.»
نتایج اجلاس و واکنشها
همه ساله در تابستان، سران ۸ قدرت صنعتی جهان در گوشهای دنج، گرد هم میآیند. به طور معمول محل دیدار این روسا آرام و دور از دسترس همگان است تا دور از مزاحمتها در مورد مشکلات جهان صحبت کنند. شرکتکنندگان در پایان با هم عکس یادگاری میگیرند و برنامههایی را برای تبدیل جهان به جایی بهتر برای زندگی، ارایه میدهند! ژوئیه ۲۰۰۸ هم این رویه تکرار شد. سران کشورهای گروه “G8” ، از دوشنبه (۷ ژوئیه) در جزیره هوکایدو ژاپن، با هم دیدار کردند. نشست ۳ روزه شرکتکنندگان روز چهارشنبه به پایان رسید. رسانهها این نشست را در تاریخ ۳۳ ساله G8، مثالزدنی توصیف میکنند؛ هم از نظر برنامههای روزانه و هم از نظر تعداد شرکتکنندگان: ۲۲ قدرت اقتصادی جهان دور یک میز. با وجود اینکه بر سر میز مذاکره کشورهایی نشستند که بیش از ۸۰ درصد آلایندههای هوا در جهان را تولید میکردند، نتیجه اجلاس اما چندان دندانگیر به نظر نمیرسد و بار دیگر بحث در باره موضوع نجات جو زمین به بعد موکول شد.
بیانیه پایانی گوشنواز است. کشورهای شرکتکننده، در این بیانیه تعهد میکنند برای کاهش ۵۰ درصدی آلایندههای هوا تا سال ۲۰۵۰، با هم همکاری کنند. منتقدان اما این توافق را فاقد کارایی لازم میدانند! تا آن زمان ۴۲ سال باقی مانده و کارشناسان معتقدند که زمین در این مدت نیمپز خواهد شد. منتقدان میگویند که حل مشکل گرمایش زمین به دوش نسل بعدی انداخته شده است.
در طول همین سه روز هم که اجلاس برگزار میشد، بسیاری از انسانها از گرسنگی و نبود آب پاکیزه مردند. بحران شدید مواد غذایی موجب گسترش فقر شده است. در آسیا بیش از یک میلیون نفر مجبورند که ۶۰ درصد درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی و سیر کردن شکم خود کنند. G8 چه کمکی به این مشکل میکند؟ سران کشورهای صنعتی چند میلیارد برای بهبود وضعیت کشاورزی و مبارزه با مشکل گرسنگی در آفریقا سرمایهگذاری میکنند. اما چه کسی با تولیدات سوبسید شدهاش باعث ویرانی در افریقا شده است؟ کشورهای ثروتمند شمال! حال این کشورها قول میدهند که تسهیلاتی برای صادرات ایجاد کنند. گرچه هر بار در جلسه G8 سخن از تسهیل قوانین صادراتی به میان میآید، همین کشورها اما با یارانههایی که به تولید داخلی میدهند، راه را بر واردات محصولات کشاورزی دیگر کشورها میبندند و هرچه رشتهاند، خود پنبه میکنند!
تا اجلاس سازمان ملل متحد، پیرامون گرمایش کره زمین که در سال ۲۰۰۹ در کپنهاگ دانمارک برگزار میشود، پانصد روز باقی مانده. در آنجا باید نتایج نشستهای پیشین گروه G8 به جهان ارائه شود. و روشن خواهد شد که قولهایی که در تویاکو داده شده، چه ارزشی دارد. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، جهان در کپنهاگ از نتایج این نشستها ناامید خواهد شد و بهطور کامل محتمل است که جهانیان بسیار مایوس شوند!
رویترز، اشپیگل، تاگس شاو، روندشاو، فرانکفورتر روند
خبرگزاری فرانسه، رادیو دویچه وله / هنریک بومه، فریار
