سیر بودن حق مسلم و طبیعی هر انسان است، اما همه روزه به شمار کسانی که از این حق محروم میشوند اضافه میشود. سال گذشته در سرتاسر جهان در حدود ۸۵۰ میلیون نفر با کمبود مواد غذایی مواجه بودهاند. این آمار تکاندهنده مقامات مسئول سازمان ملل را بر آن داشته که نشست فوقالعادهای را تشکیل دهند. ژان تسیگلار (گزارشگر امور تغذیه سازمان ملل) به تازگی از سمت خود کناره گرفته است، با وجود این، ذهن او مدام متوجه معضل فقر و گرسنگی است. او میگوید: سال گذشته در هر پنج ثانیه، یک کودک زیر ۱۰ سال بر اثر گرسنگی جان خود را از دست داده است، روزانه صدها هزار تن یا بر اثر گرسنگی و یا در اثر بیماریهای ناشی از آن جان میبازند. در حدود ۸۵۰ میلیون نفر در سال گذشته از سوء تغذیه رنج بردهاند، گرسنگی قربانیان زیادی را به کام مرگ میکشاند و حال جامعه جهانی از ۲ ماه پیش در۳۷ کشور جهان با بحران انفجار قیمتها نیز مواجه شده است. موج آشوبها و ناآرامیهای انسانهای افسرده، این بار نه در میان روستايیان بلکه در میان قشرهای شهرنشین آغاز شده است.
بانک جهانی همواره از اقتصاد متکی به صادرات حمایت کرده است، به این ترتیب کشورهای فقیر میتوانند با صدور محصولاتی مانند قهوه، پنبه و نیشکر درآمدزایی ارزی کرده و بدهیهای خود را بپردازند، اما آنچه که در این میان نادیده گرفته میشود، اصل اقتصاد خود محور است. دهقانان خردهپا و کارگاههای کوچک خانوادگی به دلیل اینکه خود باید مایحتاج خانوادهگیاشان را تامین کنند، بیشتر از دیگران با پیامدهای منفی این شیوه اقتصادی مواجه هستند. تسیگلاراز کشور مالی (به عنوان کشوری که قربانی این نوع سیاست اقتصادی شده است) نام میبرد. مالی کشوریاست که سالیانه حجم زیادی پنبه تولید میکند، در عوض بخش بزرگی از مایحتاج غذایی خود را از طریق واردات تامین میکند. به دلیل مشکل جهانی گرانی مواد غذایی، این کشور در حال حاضر برای تامین مواد غذایی (چون برنج وغلات) با مشکلات بسیاری روبرو است.
از دیگر عوامل بروز این بحران دلالبازی بورسهای غلات است. به گفته وی باید دست دلالها و واسطهگرانی که باعث گرانی هر چه بیشتر بازار غلات میشوند و از این آشفته بازار پول به جیب میزنند کوتاه شود، به همین دلیل دولتها باید از برخی سیاستهای توسعهطلبانه خود چشم بپوشند. تولید بیو انرژی و اختصاص زمینهای کشاورزی به این امر عامل دیگری در تشدید بحران گرسنگی است. تسیگلار معتقد است که تامین بیوانرژی به قیمت گرسنه ماندن افراد، دیوانگی محض است، او اطمینان دارد که در آینده دولتها تصمیم بر قطع تولید بیو انرژی خواهند گرفت. وی همچنان بر این باور است که باید اقداماتی در جهت کاهش تولید دیاکسید کربن صورت بگیرد.
اقدامات صورت گرفته علیه مبارزه با گرانی مواد غذایی تا کنون چندان اثر بخش نبودهاند. اجلاس سازمان تجارت جهانی در دوحه قطر و یا تصمیمات گرفته شده در سال ۲۰۰۵ مبنی بر کاهش اختصاص سوبسید به کالاهای صادراتی کشاورزان کشورهای ثروتمند شمالی هیچ یک به طور جدی پیامدی نداشتند. ایده تجارت آزاد جهانی نیزنه تنها معضل گرسنگی را حل نکرد بلکه به آن بیشتر دامن زده است. خصوصی سازی تحت فشار سازمان تجارت جهانی، تنها سبب افزایش بی رویه قیمتها، گرسنگی، آشوبهای خیابانی و ناامیدی ساکنان فقیری شده است که از قاهره و کراچی گرفته تا فیلیپین و کامرون در حلبیآبادهای خود با مرگ دست و پنجه نرم میکنند. فاجعهای که جهان از پایان جنگ جهانی دوم به خود ندیده است.
دویچه وله 24.05.2008
پاسکال لشلر / معصومه
زیر نویس:
- بنابر آمار بانک جهانی، بهای مواد خوراکی در سه سال گذشته در سطح جهانی ۸۳ درصد و قیمت مادهای اساسی چون گندم ۱۸۱ درصد افزایش داشته است! دومینیک اشتراوسکان (رئیس صندوق بینالمللی پول) تبدیل زمینهای کشاورزی به محصولاتی که برای تولید سوخت بیو از آنها استفاده میشوند را “جنایت بر ضد بشریت” میداند. بر اساس محاسبهی کارشناسان، غلهای که برای تولید یک باک سوخت اتانول مورد استفاده قرار میگیرد، میتواند نیاز غذایی یک سال یک انسان را تأمین کند! مشاور ویژهی سازمان ملل متحد: در ایالات متحدهی آمریکا یکسوم کشت ذرت به مخازن بنزین وارد میشود. این امر ضربهی سنگینی به تأمین مواد غذایی در سراسر جهان وارد میآورد. این برنامه باید به میزان قابل ملاحظهای اصلاح شده و کاهش یابد. “مؤسسهی بینالمللی الگوی تغذیهی واشنگتن” (IFPRI) معتقد است که برنامهی پیشنهادی نهادهای مدافع محیط زیست (مبنی بر دو برابر کردن استفاده از سوختهای بیو تا سال ۲۰۲۵) خود به تنهایی قیمت مواد غذایی را ۷۲ درصد افزایش خواهد داد. مشاور ویژهی سازمان ملل در امور علمی فواید زیر کشت بردن زمین برای تولید سوخت زیستی را با تأثیرات مثبت استفاده از سوخت زیستی مقایسه کرده و معتقد است که اثرات منفی این سیاست در نهایت بسیار بیشتر از تأثیرات مثبت خواهد بود: اگر به تأثیری که افزایش سوخت زیستی بر محیط زیست، تعادل انرژی و مواد غذایی باقی میگذارد بنگریم، میبینیم که طرحهای اروپا و آمریکا در این جهت، بیهوده است. هایدهماری ویچورک-تسویل (وزیر توسعهی آلمان در واشنگتن) از این نظر، به بالا گرفتن گرایش به تولید سوخت “بیو” انتقاد کرد و این نکته را نیز افزود که از بین بردن جنگلها برای اینکه در زمین آنها محصولاتی برای تولید سوخت “بیو” کشت شود، خود سخت به محیط زیست آسیبرسان است.
